THÀNH LẬP VIỆN NGHIÊN CỨU LĨNH VỰC KINH TẾ TRỰC THUỘC BỘ

Viện nghiên cứu có vai trò quan trọng trong hoạt động khoa học, công nghệ, cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Đối với Viện nghiên cứu lĩnh vực kinh tế trực thuộc Bộ, việc thành lập phải bảo đảm các điều kiện đối với tổ chức khoa học và công nghệ, đồng thời tuân thủ quy định về thành lập đơn vị sự nghiệp công lập, thẩm quyền của cơ quan quản lý và pháp luật chuyên ngành có liên quan. Trong bài viết dưới đây, Khánh An sẽ tư vấn đến quý khách hàng thủ tục thành lập Viện nghiên cứu lĩnh vực kinh tế trực thuộc Bộ theo quy định pháp luật hiện hành.

1. Căn cứ pháp lý về thành lập Viện nghiên cứu lĩnh vực kinh tế trực thuộc Bộ

• Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15;
• Nghị định số 263/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức khoa học và công nghệ công lập, nhân lực, nhân tài và giải thưởng trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo;
• Nghị định 299/2026/NĐ-CP quy định tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập;
• Các văn bản pháp luật hướng dẫn khác có liên quan.
  

2. Điều kiện thành lập Viện nghiên cứu lĩnh vực kinh tế

2.1. Điều kiện đối với tổ chức khoa học và công nghệ

Tổ chức khoa học và công nghệ được thành lập khi đáp ứng các điều kiện chủ yếu:

-   Thứ nhất, có điều lệ tổ chức và hoạt động, mục tiêu, phương hướng hoạt động phù hợp với quy định pháp luật.

-   Thứ hai, có nhân lực khoa học và công nghệ, cơ sở vật chất - kỹ thuật đáp ứng yêu cầu thực hiện mục tiêu, phương hướng và điều lệ tổ chức và hoạt động.

-    Thứ ba, đối với tổ chức có vốn nước ngoài, có mục đích, nội dung, lĩnh vực hoạt động phù hợp với quy định của pháp luật, bảo đảm quốc phòng, an ninh, yêu cầu phát triển của Việt Nam và được cho phép đặt trụ sở làm việc tại Việt Nam.

    Đối với Viện nghiên cứu lĩnh vực kinh tế trực thuộc Bộ và được xác định là tổ chức khoa học và công nghệ công lập, cần đồng thời xem xét các điều kiện thành lập đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định pháp luật về tổ chức bộ máy.

2.2. Điều kiện thành lập đơn vị sự nghiệp công lập

Đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập khi đáp ứng các điều kiện chủ yếu:

• Phù hợp với quy hoạch ngành, nếu có, hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực được cấp có thẩm quyền phê duyệt;
• Đáp ứng tiêu chí, điều kiện thành lập đơn vị sự nghiệp công lập theo pháp luật chuyên ngành;
• Xác định rõ mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ và lĩnh vực hoạt động;
• Bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu được giao là 15 người, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác;
• Đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, số lượng người làm việc khi thành lập được xác định theo Đề án thành lập được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đáng chú ý, Nghị định 299/2026/NĐ-CP quy định đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập mới phải tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trừ trường hợp thành lập mới để cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng phương án thành lập Viện.

2.3. Điều kiện về nhân lực khoa học và công nghệ

Nghị định 262/2025/NĐ-CP quy định đối với tổ chức nghiên cứu khoa học hoặc tổ chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải có ít nhất 01 tiến sĩ có chuyên môn phù hợp, làm việc toàn thời gian trong mỗi lĩnh vực đăng ký.

Đối với tổ chức khoa học và công nghệ công lập được thành lập dưới hình thức Viện, người đứng đầu tổ chức phải có trình độ tiến sĩ.

Tuy nhiên, đối với Viện nghiên cứu công lập, yêu cầu về nhân lực không chỉ được xem xét theo Nghị định 262/2025/NĐ-CP mà còn phải bảo đảm số lượng người làm việc theo quy định về đơn vị sự nghiệp công lập. Vì vậy, khi xây dựng Đề án cần thiết kế đồng bộ: Số lượng người làm việc; Cơ cấu viên chức; Vị trí việc làm; Nhân lực nghiên cứu khoa học; Người đứng đầu; Các chức danh lãnh đạo, quản lý; Nhân sự chuyên môn phù hợp với từng lĩnh vực nghiên cứu.

2.4. Điều kiện về cơ sở vật chất

Có quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp trụ sở, nhà xưởng, phòng thí nghiệm, thiết bị, tài sản trí tuệ và các phương tiện kỹ thuật khác đáp ứng yêu cầu thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức khoa học và công nghệ.

3. Thẩm quyền thành lập Viện nghiên cứu trực thuộc Bộ

Theo Điều 11 Nghị định 262/2025/NĐ-CP, Thủ tướng Chính phủ thành lập hoặc ủy quyền cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thuộc bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; đồng thời Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có thẩm quyền thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thuộc phạm vi quản lý, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền khác theo quy định.

Đồng thời, theo Điều 23 Nghị định 299/2026/NĐ-CP, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý, trừ các đơn vị thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc Bộ trưởng Bộ quản lý ngành, lĩnh vực theo luật chuyên ngành.

Như vậy, đối với một Viện nghiên cứu dự kiến trực thuộc Bộ, cần rà soát cụ thể vị trí pháp lý, cơ cấu tổ chức và lĩnh vực hoạt động để xác định cơ quan hoặc người có thẩm quyền quyết định thành lập.

4. Hồ sơ thành lập Viện nghiên cứu lĩnh vực kinh tế

Hồ sơ thành lập đơn vị sự nghiệp công lập được xây dựng trên cơ sở Đề án thành lập và các tài liệu liên quan, quy định Đề án do cơ quan, tổ chức đề nghị thành lập xây dựng và người đứng đầu cơ quan, tổ chức đó ký, trình cơ quan hoặc người có thẩm quyền quyết định thành lập.

Ngoài Đề án, hồ sơ thực tế cần được chuẩn bị phù hợp với yêu cầu của cơ quan thẩm định, trong đó có thể bao gồm:

• Tờ trình thành lập;
• Dự thảo quyết định thành lập;
• Dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động;
• Tài liệu về nhân sự;
• Tài liệu về trụ sở, cơ sở vật chất;
• Phương án tài chính;
• Các tài liệu chứng minh việc đáp ứng điều kiện thành lập;
• Các tài liệu khác theo pháp luật chuyên ngành và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

5. Trình tự thành lập Viện nghiên cứu lĩnh vực kinh tế trực thuộc Bộ

Về cơ bản, quá trình thành lập có thể được triển khai theo các bước sau:

Bước 1: Xây dựng phương án và Đề án thành lập

Việc xây dựng Đề án cần đồng thời chứng minh Viện đáp ứng các điều kiện theo pháp luật về tổ chức khoa học và công nghệ và pháp luật về đơn vị sự nghiệp công lập.

Bước 2: Lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức liên quan

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc thẩm quyền quyết định của Bộ trưởng, hồ sơ phải được lấy ý kiến của các tổ chức tham mưu liên quan về tổ chức cán bộ, pháp chế, kế hoạch, tài chính và các tổ chức có liên quan trước khi gửi thẩm định.

Bước 3: Thẩm định Đề án

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc thẩm quyền quyết định của Bộ trưởng, cơ quan tham mưu về tổ chức cán bộ thuộc Bộ thực hiện việc thẩm định theo quy định.

Nội dung thẩm định tập trung vào:

·     Sự cần thiết và cơ sở pháp lý;

·     Mục tiêu, phạm vi và đối tượng hoạt động;

·     Tên gọi, loại hình, vị trí và chức năng;

·     Nhiệm vụ, quyền hạn;

·     Cơ cấu tổ chức;

·     Vị trí việc làm, số lượng người làm việc;

·     Cơ chế tài chính;

·     Điều kiện bảo đảm hoạt động;

·     Tính khả thi của phương án thành lập;

·     Sự phù hợp của dự thảo Quyết định thành lập và Quy chế tổ chức, hoạt động.

Bước 4: Hoàn thiện hồ sơ

Trên cơ sở ý kiến thẩm định, cơ quan đề nghị thành lập tiếp thu, giải trình và hoàn thiện hồ sơ.

Bước 5: Ban hành Quyết định thành lập

Sau khi hồ sơ được hoàn thiện theo ý kiến thẩm định, cơ quan hoặc người có thẩm quyền xem xét và ban hành Quyết định thành lập.

Theo quy định chung tại Nghị định 120/2020/NĐ-CP, thời hạn thẩm định đối với trường hợp không thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ là 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ; sau khi hồ sơ được hoàn thiện theo ý kiến thẩm định, thời hạn để cơ quan hoặc người có thẩm quyền quyết định thành lập là 25 ngày. Trường hợp pháp luật chuyên ngành quy định thời hạn khác thì thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.

Bài viết tham khảo: Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2026 quy định như thế nào về Viện nghiên cứu, Trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ?

Giới thiệu về dịch vụ Công ty Luật TNHH Khánh An Business Law 

Khánh An tự hào là một trong những Công ty Luật uy tín cung cấp dịch vụ luật tại Việt Nam. Chúng tôi cam kết mang đến cho Quý Khách hàng các giải pháp pháp lý toàn diện và hiệu quả, đáp ứng đầy đủ nhu cầu và yêu cầu của từng doanh nghiệp cũng như cá nhân.

Luật Khánh An Business Law cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ thủ tục thành lập tổ chức khoa học và công nghệ, giúp cá nhân và tổ chức nhanh chóng đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý để hoạt động đúng quy định. Công ty hỗ trợ tư vấn và đại diện khách hàng làm việc với cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xin cấp phép. Với đội ngũ am hiểu sâu về pháp luật và kinh nghiệm xử lý hồ sơ thực tế, Luật Khánh An Business Law giúp khách hàng tiết kiệm thời gian, hạn chế sai sót và đảm bảo quá trình xin giấy phép diễn ra nhanh chóng, thuận lợi.

Giá trị cốt lõi của Khánh An

Chúng tôi luôn hướng tới 3 giá trị cốt lõi: UY TÍN – CHẤT LƯỢNG – HIỆU QUẢ CAO. Những giá trị này không chỉ là kim chỉ nam trong hoạt động của chúng tôi mà còn là động lực để chúng tôi không ngừng phát triển. Chúng tôi tự hào khi nhận được những phản hồi tích cực từ Quý Khách hàng, điều này khẳng định chất lượng dịch vụ mà chúng tôi cung cấp.

Khánh An sẽ tiếp tục nỗ lực hết mình để mang đến dịch vụ luật tốt nhất, đồng hành cùng sự phát triển bền vững của Quý Khách hàng.

Thông tin liên hệ:

CÔNG TY LUẬT TNHH KHÁNH AN BUSINESS LAW

Hotline: 097.652.9499

Địa chỉ: Toà nhà 88 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, Hà Nội.

Web: khanhanlaw.com

Email: Info@khanhanlaw.net

Rất hân hạnh được hợp tác cùng Quý khách!